Wciąż zadawane są pytania o wyzwania współczesnej edukacji obywatelskiej. Jaka powinna być? Kto powinien być jej adresatem? Czy w Polsce istnieje społeczeństwo obywatelskie? Czy polski trzeci sektor jest w stanie osiągnąć swoje cele strategiczne? Odpowiedzi na te pytania wydają się być dość niejednoznaczne, dlatego warto jest spróbować zdiagnozować obecną sytuację i angażować ekspertów do rozwiązywania owych problemów.

Edukacja obywatelska rozumiana jest jako działania ułatwiające jednostkom stawanie się obywatelami. Jest to zatem współdecydowanie, wywieranie wpływu na wspólnoty lokalne oraz procesy decyzyjne. W tym momencie historycznym jest szczególnie ważna z dwóch powodów: panujący ustrój, czyli demokracja partycypacyjna potencjalnie zwiększa rolę obywatela. By wykorzystać te mechanizmy edukacja obywatelska jest niezbędna. Drugi powód związany jest ze zmianami samego zjawiska obywatelstwa, staje się ono wielowymiarowe, aktywność w sferze polityki, kultury, gospodarki staje się wielopoziomowa: na poziomie lokalnym, narodowym i globalnym. To niesie za sobą szczególne wyzwania. Efektywne rządzenie w państwie demokratycznym wymaga włączenia obywateli w mechanizmy współrządzenia. To pociąga za sobą konieczność przygotowania ich, zainteresowania ich sprawami publicznymi, procesami decyzyjnymi i angażowaniu ich w spotkania i konsultacje społeczne.

PUBLIKACJE DO POBRANIA

Zasadne jest pytanie, jak dokonać tego we współczesnych realiach. Wciąż nie jest powszechnie oczywiste, że należy obywateli edukować oraz informować. Najważniejsze jednak pozostaje jednak dać obywatelowi świadomą możliwość uczestnictwa w życiu publicznym. Zarówno samych polityków nie interesuje frekwencja wyborcza, jak i w administracji publicznej głosy obywateli nie są priorytetem. Im bardziej obywatele uczestniczą w życiu społecznym, tym większe mają oczekiwania względem usług publicznych.

Edukacja obywatelska nie powinna być jednak pojmowana jako cel do osiągnięcia za wszelką cenę. Warto jest określić standardy, które będą obowiązywały na wszystkich poziomach edukacji. Nie wolno ograniczać się do rozpowszechniania haseł prospołecznych czy informowania obywateli o ich prawach. Ma to być przede wszystkim budowanie aktywnych postaw obywateli względem współdecydowania i współrządzenia. Fundamentem musi być przygotowanie rozwiązań administracyjnych pozwalających stworzyć mechanizmy, które będą przekładać zaangażowanie obywateli na rzeczywiście wprowadzane w życie rozwiązania i procesy. Zanim zacznie się edukować obywateli, należy przygotować system do tego, aby partycypacja miała sens. Proces uczenia powinien odbywać się w trakcie partycypacji. Organizacje pozarządowe mają za zadanie nieść pomoc w tym procesie i nadążać w dostosowywaniu się do tej zmiany w sferze publicznej. Ponadto istotna jest rola w kształtowaniu postaw i wyznawanych wartości w społeczeństwie obywatelskim szkoły oraz rodziny. Nie można obciążać całkowitą odpowiedzialnością za te procesy administracji publicznej czy trzeciego sektora.

Istotnym narzędziem zarówno lokalnej jak i globalnej edukacji obywatelskiej stają się nowe media wykorzystywane przez organizacje To nie tylko Internet, strony internetowe, obecność w mediach społecznościowych, ale wszystko to, co jest ciągłym dialogiem między różnymi podmiotami. Administracja staje się równorzędnym partnerem z tym dialogiem. Nowe media to również maile, fora, listy dyskusyjne, telefony komórkowe. Nowe media mogą być wyłącznie wzmocnieniem dotychczas prowadzonej działalności, nie da się w 100% operować w rzeczywistości wirtualnej. Należy jednak zdawać sobie sprawę, że w Polsce wciąż ten potencjał nie jest w pełni wykorzystywany.

Kolejnym wyzwaniem edukacji obywatelskiej jest oprócz informowania i uczenia świadomych obywateli również aktywizowanie ich na poziomie lokalnym oraz globalnym. Partycypacja i współdziałanie w sferze publicznej powinno być uzupełniane o angażowanie obywateli w świadomą działalność wolontaryjną. Dobre praktyki coraz częściej goszczą w polskich szkołach czy na poziomie gmin. Jednak odsetek osób angażujących się ciągle pozostaje na bardzo niskim poziomie.

Przygotowanie i obywateli i urzędników do przestawienia się na tryb zarządzania sprawami publicznymi. Szkoła dalej pozostaje mało demokratyczna. Minęło 20 lat transformacji i jest wiele do zrobienia wspólne dla organizacji i Ministerstwa Edukacji Narodowej. Edukacja obywatelska nieformalna jako działanie dodatkowe dla instytucji publicznych, które jak urzędy i uniwersytety mają inne, główne zadania. Chodzi o styl działania, który też może być edukacją obywatelską. Pojawiły się także nowe media rozumiane jako sposób działania NGO, ale i dostosowanie się do nowych form działania społeczeństwa. Organizacje pozarządowe w różnych projektach kierują działania w stronę zarówno obywateli jak i władzy. Istotne jest, aby pomóc obywatelom w komunikacji z władzą w obu kierunkach.

Podsumowując, najważniejszymi wyzwaniami dla edukacji obywatelskiej w Polsce są: demokratyzacja szkół i wykorzystanie ruchu konsultacyjnego, który jest w samorządach, rządowa strategia rozwoju kapitału społecznego, zapis o edukacji obywatelskiej w dokumentach operacyjnych oraz systematyczna praca nad zaangażowaniem społecznym obywateli.

Szkoła

Lepsza edukacja obywatelska w szkole

czytaj więcej

obywatele

Bardziej świadomi partnerzy administracji publicznej

czytaj więcej

Obywatele

Bardziej świadomi partnerzy administracji publicznej

czytaj więcej